آشنایی با زخم بستر در سالمندان و روش های درمان زخم در منزل

زخم بستر (Bedsore) یا زخم فشاری یکی از شایع‌ترین مشکلات برای افرادی است که مدت طولانی را در یک مکان بی‌حرکت بوده‌اند. این عارضه میان سالمندان، به دلیل بالا رفتن سن، افزایش بروز بیماری‌های مختلف و در نهایت ناتوانی شیوع بیشتری دارد. در صورت تشخیص زخم بستر در اوایل بروز، خط درمان اولیه آن درمان زخم بستر در منزل است.

زخم بستر چیست؟

زخم بستر یا زخم فشاری به دنبال فشار طولانی مدت و مداوم بر روی پوست ایجاد شده که باعث آسیب رسیدن به پوست یا از بین رفتن آن می‌شود.

این زخم‌ها در بیشتر موارد در بخش‌هایی از پوست به وجود می‌آیند که زیر آن استخوان قرار گرفته و چربی و عضله کمتری نسبت به استخوان در آن محل است. زخم بستر در صورت فراهم بودن شرایط مانند بی‌حرکتی طولانی، به سرعت به وجود آمده و درمان سختی نیز دارد. این عارضه در صورت پیشرفت حتی از لایه‌های پوست گذشته و ماهیچه‌ها را درگیر می‌نماید. 

مراحل تشکیل زخم بستر در سالمندان و علائم مربوط به هر مرحله

زخم بستر در سالمندان طی چهار مرحله از حالت بسیار خفیف به حالت بسیار شدید، حاد و خطرناک تبدیل می‌شود. در حالت خفیف آن، پوست منطقه تحت فشار قرمز رنگ شده و با لمس آن سفتی پوست قابل تشخیص است. همچنین در این مرحله سالمند احساس گرما، خارش و درد در پوست را بیان می‌کند. 

مرحله اول زخم بستر در سالمندان زنگ خطری است که در صورت عدم توجه به آن، یک زخم فرورفته قرمز رنگ به همراه تاول تشکیل می‌شود و لایه رویی پوست از بین می‌رود.

تشخیص و درمان زخم در این مرحله بسیار مهم است و با مراقبت‌های مناسب می‌توان زخم را درمان کرد؛ اما اگر به زخم تشکیل شده به هر علتی بی‌توجهی شود؛ زخم وارد مرحله بسیار خطرناکی می‌شود. به دنبال عدم درمان زخم، آسیب بافتی پیش می‌رود و ظاهر زخم شبیه به یک دهانه شده و گود می‌گردد. 

این مرحله به علت عفونتی که به همراه دارد بسیار برای سالمندان خطرناک بوده و ممکن است عوارض جبران ناپذیر و افزایش ناتوانی را برای آنها به همراه داشته باشد. مراقبت صحیح از زخم‌های فشاری در سالمندان در روند بهبود زخم و پیشگیری از بروز عوارض و ناتوانی‌ها بسیار مهم است. اگر شما در خانه سالمندی را دارید که مبتلا به زخم بستر بوده، بهتر است برای مراقبت‌های تخصصی زخم از خدمات پرستاری در منزل کمک بگیرید و از عود و پیشرفت بیماری جلوگیری نمایید.

محل های شایع تشکیل زخم بستر

 زخم بستر بیشتر در محل‌هایی از پوست تشکیل می‌شود که زیر آن برجستگی استخوانی وجود داشته و نسبت بافت استخوانی از بافت چربی و عضلانی بیشتر باشد. در سالمندان شایع‌ترین علت تشکیل زخم بستر، بی‌حرکتی طولانی مدت به دلایل مختلف است. این بی‌حرکتی در پوزیشن‌های مختلف، زخم‌های فشاری را در نقاط مختلفی به وجود می‌آورد. 

در بیشتر بیماری‌ها و ناتوانی‌ها، سالمندان پوزیشن خوابیده به پشت دارند و به دنبال آن بیشتر زخم‌های فشاری سالمندان پشت سر، پشت پاشنه، پشت کتف و مخصوصا ساکروم است.

در صورتی که بی‌حرکتی سالمندان به صورت خوابیده به پهلو باشد، در سر گوش، قوزک خارجی پا، برجستگی لگن و زانو احتمال بروز زخم بستر وجود دارد.

پوزیشن دیگری که بیشتر در سالمندان دچار فلج حرکتی دیده می‌شود؛ نشستن بر روی ویلچر است. در صورتی که سالمند برای مدت طولانی بر روی ویلچر بنشیند؛ در استخوان خاجی، ساکروم، پشت کتف و ستون فقرات، ساعد و ران دچار زخم فشاری می‌شود.

علت زخم بستر در سالمندان

علت اصلی زخم بستر در سالمندان بی‌توجهی به پوزیشن نادرست آنها و همچنین بی‌حرکتی است.

بی‌حرکتی به دلایل مختلفی مانند بیماری‌ها، فلجی، ضعف و ناتوانی، کما، کم شدن احساس درد اتفاق می‌افتد. از جمله عوامل دیگر در ایجاد زخم بستر که با افزایش سن رابطه دارند؛ می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• بی اختیاری ادرار و مدفوع
• سوءتغذیه و کاهش وزن
• کاهش حجم آب بدن
• تعریق و ترشحات زیاد از زخم
• اختلالات در جریان خون
• شکستگی
• مصرف سیگار
• کورتون تراپی و شیمی درمانی
• اسپاسم عضلات
• بیماری زمینه‌ای

جلوگیری از زخم بستر در سالمندان

 پیشگیری از زخم فشاری همواره نسبت به درمان زخم در منزل و بیمارستان در الویت قرار دارد. از آنجایی که دلیل اصلی زخم بستر در سالمندان، بی‌حرکتی طولانی مدت است؛ مهمترین و اثربخش‌ترین راه پیشگیری زخم بستر، تغییر پوزیشن مکرر سالمند در معرض خطر به شمار می‌آید. از سری کارهای دیگری که می‌توان برای پیشگیری از زخم‌های فشاری در سالمندان انجام داد؛ شامل موارد زیر می‌شود:

• با استفاده از آب و صابون پوست مناطقی که در معرض خطر زخم بستر هستند را به طور مداوم تمیز کرده و سپس خشک نگه دارید.
• بررسی روزانه مناطق در معرض خطر با توجه به پوزیشن بی‌حرکتی بیمار و توجه به علائم هشداردهنده مانند قرمزی پوست و احساس گرما و خارش در آن
• برای پیشگیری از زخم فشاری، رژیم سالمند باید پر کالری و پر پروتئین باشد و همچنین ویتامین و مواد معدنی مورد نیاز خود را نیز مصرف نماید.
• کاهش حجم مایعات بدن یکی از عوامل زمینه ساز زخم بستر در سالمندان بوده که برای پیشگیری از آن، سالمندان باید روزانه 7 تا 8 لیوان آب و سایر مایعات بنوشند.
• استفاده از تشک‌های مواج

روش درمان زخم بستر برای سالمندان

درمان زخم‌های فشاری بستگی به مرحله زخم دارد و متفاوت است. اولویت اول درمان زخم مخصوصا در سالمندان، درمان در منزل بوده و می‌توان با کمک گرفتن از مراکز درمانی که خدمات درمانی در منزل ارائه می‌دهند؛ به خوبی از پس این مراقبت برآمد.

این مراکز در شهرهای بزرگ مانند مشهد و تهران به وفور یافت می‌شوند و خدمات مراقبت از زخم بستر سالمندان را تحت عنوانی مانند درمان زخم بستر در منزل در مشهد ارائه می‌دهند. خدمات این مراکز شامل تعویض پانسمان به صورت روزانه، بررسی زخم‌ها، تغییر حالت بیمار، قرار دادن لگن، نظارت بر درمان‌های دارویی و خدمات دیگر است.

تغییر پوزیشن و برداشتن فشار

تغییر پوزیشن سالمند و برداشتن فشار از محل‌های تحت فشار مهم‌ترین بخش درمان زخم بستر است. تغییر پوزیشن باید روزانه هر 15 دقیقه یکبار انجام شود. بهترین کار برای کاهش فشار نیز استفاده از تشک‌های مواج است.

خارج نمودن بافت و دبریده کردن بافت مرده اطراف

خارج نمودن بافت طی سه روش انجام می‌شود؛ جراحی، شست‌وشو تحت فشار و مواد شیمیایی آنزیمی.

پانسمان کردن زخم

برای جلوگیری از عفونت و خشک نگه داشتن زخم باید مرتب پانسمان آن را عوض کرد. پانسمان به سه شکل گاز، ژل و فوم وجود داشته و حتما باید قبل از پانسمان زخم را با محلول سالین شست‌وشو دهید.

درمان با استفاده از فشار منفی

در این روش با استفاده از دستگاه مکنده ایجاد فشار منفی کرده و برخی زخمها را درمان میکنند.

درمان مکمل

درمان مکمل همان درمان دارویی بوده که سه دسته دارو کاهش درد، کاهش اسپاسم و آنتی بیوتیک را شامل می‌شود.

برای کنترل درد شدید زخم‌ها داروهایی مانند ایبوپروفن و نالوکسان تجویز می‌شود. استفاده از قرص‌های ویتامین A و C و همچنین قرص زینک برای بیمار موثر است.

پماد کلاژن ساز نیز انتخاب دیگری برای بهبود زخم محسوب می‌گردد.

این شیوه بیشتر برای درمان زخم در منزل مفید است. درمان دارویی در سالمندان باید با حساسیت بالایی انتخاب شود. زیرا با افزایش حساسیت بدن نسبت به داروها زیاد شده و همچنین ممکن است برخی از این داروها با داروهای مصرفی توسط خودشان تداخل داشته باشند.

فیزیوتراپی

فیزیوتراپی در سالمند مبتلا به زخم بستر شامل درمان‌های گستردهای از جمله طب سوزنی، لیزردرمانی، مگنت درمانی و وکیوم تراپی می‌شود.

لیزردرمانی برای ترمیم زخم و بهبود درد، مگنت درمانی برای ترمیم بافت‌های عمیق و افزایش خون‌رسانی بافتی و وکیوم‌تراپی برای جلوگیری از عفونت و بستن زخم موثر است. 

عوارض زخم بستر برای سالمندان

زخم بستر در صورت عدم درمان و بی‌توجهی می‌تواند عوارض جبران ناپذیری را به همراه داشته باشد و این عوارض در سالمندان به علت سیستم ایمنی ضعیف و ناتوانی که در اثر افزایش سن برایشان به وجود آمده است؛ سریع‌تر و شدیدتر رخ می‌دهند. از جمله عوارض این زخم می‌توان به موارد اشاره نمود:

• سرطان: زخم مارژولین به زخم‌هایی گفته می‌شود مدت طولانی به وجود آمده‌اند و قابل درمان نیستند. این زخم‌ها پس از مدتی می‌توانند تبدیل به سلول‌های سرطانی فلسی شوند.
• سلولیت: این عارضه یک نوع عفونت پوست بوده که بر روی پوست و بافت‌های نرم اطراف آن اثر می‌گذارد. از علائم سلولیت می‌توان به تورم و قرمزی و گرم شدن بافت و عضو اشاره کرد. 
• آرتروز سپتیک: آرتروز سپتیک به عفونت مفاصل گفته می‌شود که باعث آسیب رساندن به غضروف‌ها می‌گردد.
• استئومیلیت: عفونت استخوان را استئومیلیت می‌نامند که باعث اختلال در کارکرد مفاصل، بافت‌ها و اندام‌ها می‌شود.
• سپسیس: سپسیس، عفونت خون است که خطرناک‌ترین و نادرترین عارضه زخم بستر به شمار می‌آید. این عفونت در سالمندان بسیار خطرناک بوده و حتی می‌تواند باعث مرگ آنها بشود.

برای جلوگیری از بروز این عوارض باید حتما برای درمان زخم بستر اقدام کنید. در صورتی که درمان در خانه شما انجام می‌شود؛ می‌توانید از مراکز درمانی که ارائه خدمات درمانی در خانه دارند؛ استفاده کنید. به طور مثال درمان زخم بستر در مشهد و در منزل افراد توسط بسیاری از این مراکز صورت می‌گیرد.

آیا زخم بستر در سالمندان قابل درمان است؟

زخم بستر یک نوع عارضه است که به دنبال بی‌حرکتی طولانی مدت و تحت فشار قرار گرفتن پوست به طور مداوم و طولانی ایجاد می‌شود. این بیماری در سالمندان بسیار شایع بوده و همواره پیشگیری از آن نسبت به درمان آن در الویت قرار دارد. بهترین راه پیشگیری از این عارضه در سالمندان، تغییر پوزیشن دادن سالمند بی‌حرکت است. 

در صورت بروز زخم فشاری در سالمند، الویت درمان با درمان زخم در منزل است و در مراحل حاد و خطرناک بستری کردن الویت قرار می‌گیرد.

برای درمان زخم روش‌های مختلفی از جمله تغییر حرکت دادن سالمند هر 15 دقیقه، استفاده از تشک مواج، فیزیوتراپی، درمان مکمل و روشهای دیگر وجود دارد. در صورتی که زخم در مراحل ابتدایی تشخیص داده شود و وارد مراحل حاد و بروز عوارض نگردد، با مراقبتهای مناسب بهبود مییابد.

کلینیک زخم بستر در مشهد همراه شما و بیماران گرامی‌تان است، همین حالا برای مشاوره رایگان تماس بگیرید.

سوالات متداول درباره زخم بستر سالمندان